Dlaczego diagnostów laboratoryjnych wciąż tak mało widać w przestrzeni publicznej i co możemy zrobić, by to zmienić? O tym rozmawiamy z Sarą Szczepanek, diagnostką laboratoryjną prowadzącą profil @sara_diagnostyka, która pokazuje, co naprawdę dzieje się za drzwiami laboratorium. Poruszamy temat edukacji, pasji do serologii, kulis tworzenia treści w mediach społecznościowych, ale także wzajemnego wsparcia, zawodowej solidarności i odwagi do działania. Rozmawiamy również o rzetelnej edukacji dotyczącej badań laboratoryjnych i o tym, dlaczego zamiast narzekać na brak rozpoznawalności naszego zawodu, warto zacząć działać.
Muszę powiedzieć, że ja uwielbiam to Twoje „cześć tu Sara, twoja ulubiona diagnostka laboratoryjna” 😊 Ale zacznijmy od początku. Dlaczego wybrałaś analitykę medyczną? Czy od początku wiedziałaś, że chcesz zostać diagnostką laboratoryjną, czy życie zawodowe poprowadziło Cię w tę stronę trochę przypadkiem? I na jakim etapie kariery zawodowej i naukowej jesteś ?
Byłam w liceum na profilu biologiczno-chemicznym, oczywiście z myślą o tym, żeby iść na lekarski. W międzyczasie zaczęłam jednak dodatkowo chodzić do szkoły muzycznej 😊 , a moje liceum zorganizowało „wycieczkę” do szpitala. Byliśmy podzieleni na kilka grup, a każda trafiała na inny oddział. Ja znalazłam się w laboratorium. I wtedy pojawiła się myśl: skoro nie lekarski, to może analityka?
Ostatecznie medycyna odeszła w niepamięć, bo zdecydowałam się zostać …. Waltornistką 😊 Chciałam jednak mieć pewny zawód, ale jednocześnie taki, który będę lubić. Laboratorium od początku mnie przyciągało, więc ostatecznie trafiłam na analitykę medyczną.
To miał być mój plan B. Plan A zakładał, że zacznę pracę w zawodzie, zrobię sobie rok przerwy od edukacji muzycznej, przeprowadzę się do innego miasta, rozpocznę naukę w akademii muzycznej i skupię się na muzyce, traktując pracę w laboratorium jako sposób na zarobek i coś tymczasowego.
Tyle że poszłam do pierwszej pracy, spodobało mi się… i już się nie przeprowadziłam. Z akademii zrezygnowałam jeszcze przed sesją zimową, decydując się „tylko” na bycie diagnostką laboratoryjną.
Dziś od trzech lat pracuję w zawodzie. Od początku związana jestem z serologią, w której …. co ciekawe …. nigdy wcześniej nie planowałam pracować. A jednak ją pokochałam i na ten moment zdecydowanie nie zamierzam jej zmieniać.
Skąd wziął się pomysł na profil @sara_diagnostyka? Pamiętasz impuls, który sprawił, że pomyślałaś: „Chcę zacząć o tym mówić”?
Irytowało mnie to, że diagnostów laboratoryjnych po prostu nie widać. Jest mnóstwo profili lekarek, pielęgniarek czy położnych, a kiedy próbowałam znaleźć diagnostę laboratoryjnego, okazywało się, że jest nas naprawdę niewielu. Ludzie często nie wiedzą, że istniejemy, czym dokładnie się zajmujemy i jaką rolę odgrywamy w ochronie zdrowia. A skoro nas nie widać, trudniej też pokazać, jak ważna i ciekawa jest nasza praca.
W pewnym momencie zobaczyłam fajny profil młodej lekarki i pomyślałam: „A dlaczego nie ja?” Lubię to, co robię. Uwielbiam wszystko, co związane z diagnostyką laboratoryjną, a serologię wręcz kocham. Chciałam więc pokazać ten świat innym i trochę wyciągnąć diagnostykę laboratoryjną z cienia. Mocno irytuje mnie brak widoczności diagnostów w społeczeństwie. I chyba jeszcze bardziej irytuje mnie czasami podejście samych diagnostów do tego tematu… ale to już zupełnie inna historia. 😊
Dlaczego wybrałaś właśnie Instagram? Kto miał być tą grupą docelową? Co chciałaś dzięki temu medium osiągnąć ?
Wybrałam instagram, bo sama najwięcej z niego korzystam. Uważam też że jest najwygodniejszy i dający najwięcej możliwości do działania. Mam też tiktoka i czasem wrzucam coś na niego, ale mniej go „czuję”. Grupa docelowa to niezmiennie osoby spoza zawodu, spoza branży medycznej. I studenci. Moim celem jest edukacja osób niezwiązanych z naszą pracą, potem studentów. A z diagnostami chętnie wymieniam się doświadczeniami, historiami z pracy i ciekawymi próbkami od pacjentów
Diagnostyka laboratoryjna często pozostaje niewidoczna dla pacjentów i innych zawodów medycznych. Co Twoim zdaniem najbardziej warto pokazywać na zewnątrz, żeby zmienić ten obraz?
Myślę, że przede wszystkim warto pokazywać to, co robimy na co dzień. Jaki materiał badamy i że nie jest to tylko krew. Tak naprawdę wszystko, co dzieje się za drzwiami laboratorium.
Czasami są to zupełnie zwyczajne rzeczy, o których nawet nie pomyślimy, że mogą kogoś zaskoczyć. Ostatnio jedna z moich koleżanek lekarek zdziwiła się, że w laboratorium mamy raporty. Może nie wyglądają one dokładnie tak jak raporty lekarskie, ale mamy zeszyt raportów i musimy przekazać zmianę kolejnej osobie. Pracuję w laboratorium działającym 24/7 i nie ma możliwości, żeby takich raportów nie było.
To właśnie takie codzienne elementy naszej pracy warto pokazywać, bo dla nas są oczywiste, a dla innych zawodów medycznych czy pacjentów już niekoniecznie. W serologii szczególnie mocno staram się uświadamiać, jak ważna jest rola diagnostów i że w wielu przypadkach pośrednio ratujemy życie pacjentów. Ludzie muszą usłyszeć, czym naprawdę zajmujemy się za drzwiami laboratorium a nie tylko wyobrażać sobie, że wkładamy próbki do analizatora.
Prowadzenie profilu edukacyjnego to nie tylko wrzucenie zdjęcia, filmiku czy napisanie kilku zdań. Skąd czerpiesz pomysły, jak weryfikujesz informacje i ile pracy naprawdę kryje się za jednym postem?
Pomysłów mam mnóstwo, gorzej z czasem. 😊
Tworzę materiały dotyczące podstaw serologii i diagnostyki laboratoryjnej, ale spora część pomysłów wynika również z pytań od obserwatorów. Czasami ktoś jest czegoś ciekawy, nie do końca wie, jak coś działa, i pisze do mnie w wiadomości. Wykorzystuję później te pytania, żeby odpowiedź mogła przydać się również większej liczbie osób. Najtrudniejszą częścią tworzenia materiałów są dla mnie chyba kwestie techniczne : montaż, przygotowanie posta czy rolki w taki sposób, żeby przyciągały uwagę. To przecież pierwsze wrażenie.
Same informacje weryfikuję w książkach, ale również w najnowszych publikacjach, zaleceniach i rekomendacjach. A ile czasu zajmuje przygotowanie jednego materiału? To zależy. Jeśli jest to temat z serologii, po prostu siadam i nagrywam. Spędzam z nią tyle czasu, że o większości tematów mogę mówić i mówić. Bo chyba wszyscy z głowy wyśpiewamy informacje o grupach krwi, próbach zgodności czy transfuzjach, prawda? 😉
Zwykle przygotowanie materiału zajmuje mi od trzech do pięciu godzin. Teraz mam w planach dwa większe posty ; jeden dotyczący serologii, drugi diagnostyki ogólnej. Tutaj pracy będzie zdecydowanie więcej, bo będę musiała sporo czasu poświęcić na analizę publikacji naukowych. Podejrzewam więc, że przygotowanie każdego z nich może rozciągnąć się nawet do tygodnia.
Co jest dla Ciebie najtrudniejsze w pokazywaniu diagnostyki w mediach społecznościowych? Brak czasu, pomysły, obawa przed oceną, a może poczucie, że trzeba stale dostarczać coś nowego?
Najtrudniejszy jest, tak jak wspomniałam, brak czasu. Drugą kwestią są dla mnie sprawy techniczne — montaż i przygotowanie materiałów. Nie jestem w tym jeszcze zbyt dobra, ale powoli się uczę i coraz lepiej sobie z tym radzę. Na początku trudniejsza była też obawa przed tym, co ludzie powiedzą. Zastanawiałam się, jak zareagują rodzina, znajomi, ludzie z pracy czy inni diagności. W końcu jednak okazało się, że nie jest najgorzej. Dostaję dużo wsparcia, czasem spotykam się z obojętnością, a czasami pojawiają się też jakieś złośliwości.
Czyli… jak we wszystkim. 😊
Jak reagują na Twoją aktywność inni diagności? Czujesz, że Twoje działania spotykają się z zainteresowaniem i wsparciem, czy zdarza Ci się mieć wrażenie, że robisz coś trochę obok głównego nurtu środowiska?
Większość diagnostów jest bardzo wspierająca. Dostaję gratulacje i słyszę, że dobrze, że założyłam taki profil i pokazuję naszą pracę.
Oczywiście zdarzają się też bardziej zaskakujące reakcje. Kiedyś napisałam, że moim zdaniem nikt nie powinien godzić się na bezpłatny wolontariat tylko z nadzieją, że w przyszłości zostanie zatrudniony. W odpowiedzi dostałam wiadomość od osoby, która była tym bardzo oburzona. Stwierdziła, że może sama założy konto i będzie pokazywać, „jak jest naprawdę”, zamiast mówić o kolorach korków w probówkach.
Pomyślałam wtedy, że chyba zawsze znajdzie się ktoś, komu coś nie będzie odpowiadało. 😊 Ale ogólnie odbiór jest bardzo pozytywny i cieszę się, że moje działania spotykają się ze wsparciem innych diagnostów.
Dla osób działających w mediach istotna jest liczba obserwujących , liczba polubień i udostępnień. Czy obserwujesz te słupki … czy już dajesz sobie dystans?
Oczywiście, że obserwuję. 😊 Wiem, ilu mam obserwujących, ile osób odeszło, ile osób obejrzało moje stories czy zagłosowało w ankiecie. Sprawdzam też, ile osób jest zapisanych do mojego newslettera i ile z nich otwiera moje wiadomości. Myślę, że trudno całkowicie przestać na to patrzeć, szczególnie jeśli zależy mi na tym, żeby docierać do jak największej liczby osób i angażować odbiorców. Dlatego sprawdzam, co działa, jakie treści cieszą się zainteresowaniem i co powoduje, że ludzie chcą zostać ze mną na dłużej. Oczywiście same liczby nie są dla mnie najważniejsze, ale pomagają mi zrozumieć, czy to, co robię, rzeczywiście trafia do ludzi
Osoba, która prowadzi profil o diagnostyce, pisze artykuły albo występuje w mediach, poświęca na to swój czas. Jakiego wsparcia oczekiwałabyś od innych diagnostów? Wystarczy obserwowanie profilu, czy potrzebujemy czegoś więcej na przykład udostępnień, merytorycznej dyskusji, współpracy i wzajemnego polecania swoich inicjatyw?
Samo obserwowanie to za mało … i dotyczy to nie tylko diagnostów. Polubienia, głosowanie w ankietach, odpowiadanie na pytania czy komentowanie również pokazują, że ktoś rzeczywiście interesuje się tym, co robimy. Od diagnostów szczególnie miłe słowo zawsze jest mile widziane! 😊 Mam nawet w telefonie zapisane screeny takich wiadomości. To naprawdę daje dużo motywacji, szczególnie kiedy poświęca się na tworzenie materiałów swój czas. Myślę też, że bardzo potrzebujemy pokazywania innych diagnostów, wspólnych projektów i wzajemnego wspierania swoich inicjatyw. Sama już zastanawiam się, co można byłoby stworzyć wspólnie z innymi osobami.
Dlatego bardzo się cieszę, że Wy również zaczęliście działać. Bo jeśli sami nie zaczniemy się pokazywać, wspierać i mówić o tym, co robimy, niewiele się zmieni. Nikt za nas tego nie zrobi.
Zdarza się, że środowisko narzeka na brak rozpoznawalności zawodu, ale jednocześnie nie zawsze angażuje się w działania osób, które próbują tę rozpoznawalność budować. Dlaczego, Twoim zdaniem, tak trudno czasem przejść od narzekania do wspólnego działania?
Patrząc chociażby na naszą grupę na Facebooku, można zauważyć, że wiele osób jest już tak zgorzkniałych, że zamiast działać, przede wszystkim narzeka i wzajemnie sobie dogryza. Czasami aż trudno zadać tam pytanie czy coś skomentować, bo człowiek zastanawia się, jak zostanie odebrany. A przecież gdyby tę samą energię, którą przeznaczamy na narzekanie, skierować na działanie, świat diagnostów mógłby wyglądać zupełnie inaczej. Mam wrażenie, że jesteśmy bardzo przyzwyczajeni do narzekania na pensje, na to, że liczą się przede wszystkim lekarze, potem że bardziej zauważane są pielęgniarki, że nikt nie docenia diagnostów. Tylko że za tym narzekaniem nie zawsze idzie próba zrobienia czegoś, żeby tę sytuację zmienić. Może właśnie dlatego tak trudno przejść od narzekania do wspólnego działania. Łatwiej powiedzieć, że „nic się nie da zrobić”, niż samemu zrobić pierwszy krok. A przecież jeśli chcemy, żeby coś się zmieniło, musimy zacząć działać, zamiast czekać, aż ktoś zrobi to za nas.
Ja mam 44 lata i już zakotwiczyłam w sobie motto „człowiek, który mówi że czegoś nie da się zrobić, nie powinien przeszkadzać temu, który to robi” ale Twoim zdaniem czy wśród diagnostów jest miejsce na zazdrość i zawiść? Jak reagujemy, kiedy ktoś zaczyna być bardziej widoczny, dostaje zaproszenia do mediów, rozwija własny projekt albo wychodzi poza tradycyjnie rozumianą rolę diagnosty?
Oczywiście, że wśród diagnostów jest miejsce na zazdrość i zawiść. Tak samo jak w każdej grupie zawodowej czy społecznej. Myślę jednak, że jeśli ktoś sam nie chce czegoś robić, powinien przynajmniej nie przeszkadzać osobom, które próbują działać i wykorzystywać swój potencjał.
Człowiek, który nie ma w sobie zawiści, nie będzie bezpodstawnie krytykował ani próbował utrudniać życia komuś tylko dlatego, że ta osoba robi coś więcej, wychodzi poza utarte schematy czy zaczyna być bardziej widoczna.
Sama staram się takimi reakcjami nie przejmować. Szkoda mi przede wszystkim ludzi, którzy zatruwają sobie życie takim podejściem.
Jeśli ktoś dostaje zaproszenia do mediów, rozwija własny projekt, pokazuje nasz zawód albo po prostu próbuje zrobić coś więcej, zamiast patrzeć na to jak na zagrożenie, możemy przecież potraktować to jako coś dobrego dla całego środowiska.
Bo sukces jednej osoby nie musi oznaczać porażki drugiej.
Czy Twoim zdaniem diagności potrafią doceniać sukcesy innych przedstawicieli własnego zawodu? A jeśli nie zawsze to co wg Ciebie mogłoby pomóc nam budować większą solidarność?
Potrafią docenić i mam przykłady diagnostów, którzy do mnie piszą. Nie ma innej opcji niż pokazywać publicznie uznanie dla innych diagnostów, docenianie publicznie tych którzy robią coś więcej. Pokazywać, że potrafimy być wspierający dla samych siebie, solidarni. Wtedy zrobimy dużo!
Co powiedziałabyś osobie, która ma pomysł na edukacyjny profil, podcast, artykuł albo inną inicjatywę dla diagnostów, ale boi się, że zostanie wyśmiana, skrytykowana lub usłyszy: „Po co się wychylasz”? „Co nam to da” ?
Niech zakłada i próbuje. Ja czaiłam się kilka lat, bo się bałam. Nie miałam czego. W dodatku już wiem, że nowa osoba dostaje wsparcie od tych nas co już działają. A co powie bliższe otoczenie? Są sytuacje, które weryfikują znajomości i to może być po prostu jedna z nich …..
Co chciałabyś zmienić dzięki swojej obecności w mediach społecznościowych? Po czym za rok lub dwa poznasz, że ten czas nie został zmarnowany?
Chcę nie tylko zwiększać świadomość ludzi na temat tego, kim jest diagnosta laboratoryjny, ale też trochę walczyć z tym, co nazywam instagramowym bełkotem. Mam na myśli chociażby treści dotyczące „norm funkcjonalnych” czy przekonywanie, że zakresy referencyjne stosowane w laboratoriach są złe, bo „będą Ci wmawiać, że jesteś zdrowy”.
Chcę pokazywać, że do właściwej interpretacji wyników badań potrzebna jest odpowiednia wiedza, a nie kolejny, samodzielnie utworzony zakres wartości, który ma rzekomo lepiej określać, czy jesteśmy zdrowi.
Marzy mi się zwiększenie świadomości również w tym obszarze. Chcę pokazać ludziom diagnostykę od strony osób, które znają ją od podstaw. Bo pokaż mi dietetyka, który wyjaśni Ci metodę oznaczania konkretnego parametru i wskaże różnice pomiędzy poszczególnymi metodami. My znamy laboratorium. To właśnie z laboratorium wychodzą wyniki, na podstawie których później podejmowane są decyzje dotyczące pacjenta.
Chciałabym również, żeby studenci i osoby spoza branży lepiej rozumieli znaczenie serologii. W wielu sytuacjach jest to kwestia życia i śmierci. Kiedy pracuje sala operacyjna, serologia również musi być na nogach. Kiedy na sali operacyjnej pojawia się chaos, u nas często dzieje się dokładnie to samo — tylko za innymi drzwiami.
Sama nie wiedziałam, jak to wszystko wygląda, zanim zaczęłam pracę w laboratorium. Dlatego chcę pokazać to innym. Chcę, żeby ludzie zobaczyli, co naprawdę dzieje się po drugiej stronie drzwi laboratorium i jak ogromne znaczenie ma nasza praca.
Na koniec chciałabym ,żebyś jeszcze wspomniała o swoim e-booku. Opisz pokrótce o treści. Popełniłaś go z myślą o jakiej grupie odbiorców? Do kogo powinien trafić? I co my, inni przedstawiciele tego zawodu możemy zrobić żeby tam trafił 😊
E-book jest skierowany przede wszystkim do osób spoza branży medycznej. To materiał edukacyjny, który w prosty sposób pokazuje, czym są podstawowe badania laboratoryjne, które w nim omawiam.
Wybrałam głównie badania, które kojarzą się z okresem jesienno-zimowym — czasem, kiedy jesteśmy bardziej przemęczeni, mamy poczucie gorszej odporności i częściej wykonujemy podstawowe badania. Są to również parametry, o których w mediach społecznościowych mówi się bardzo dużo.
W e-booku pokazuję przykładowe wyniki badań i tłumaczę, co możemy z nich wyczytać. Nie chodzi jednak o to, żeby na podstawie jednej wartości próbować postawić sobie diagnozę. Chciałam przede wszystkim pokazać podstawowy sposób patrzenia na wyniki jako na całość.
Jeśli na przykład ktoś zobaczy podwyższone MCV, chciałabym, żeby zamiast wpisywać w Google „co jeśli mam za wysokie MCV”, wiedział, że trzeba spojrzeć również na pozostałe parametry czerwonokrwinkowe i dopiero wtedy próbować ocenić cały obraz.
To nie jest e-book służący do samodzielnego diagnozowania się. Uważam jednak, że łatwiej iść do lekarza, mając podstawową wiedzę i świadomość tego, o czym rozmawiamy. Dzięki temu możemy czuć się pewniej i bardziej świadomie uczestniczyć w rozmowie dotyczącej własnego zdrowia.
Byłoby mi bardzo miło, gdyby inni diagności wspomnieli o tym e-booku u siebie. 😊 Nie kojarzę obecnie wielu materiałów tego typu przygotowanych przez diagnostów laboratoryjnych, a w internecie jest mnóstwo treści dotyczących badań tworzonych przez dietetyków czy osoby niemające związku z diagnostyką laboratoryjną.
A przecież to my zajmujemy się oznaczaniem parametrów, znamy proces powstawania wyników i mamy wiedzę dotyczącą tego, co może mieć znaczenie dla ich prawidłowej oceny.
Mam więc nadzieję, że takich inicjatyw diagnostów będzie pojawiało się coraz więcej — i że za jakiś czas będziemy mogli również w pełniejszym zakresie wykorzystywać nasze kompetencje w zakresie analizy wyników badań.
Sara Szczepanek
Diagnosta Laboratoryjny | Twórca instagramowego profilu @sara_diagnostyka
