Diagnostyka laboratoryjna to znacznie więcej niż aparatura, procedury i liczby na wyniku. To również ciągły rozwój, poszukiwanie nowych możliwości i świadomość, że za każdą próbką stoi konkretny człowiek. W rozmowie z założycielką laboratorium CYTOLAB Edytą Kruzel-Szwaczką przyglądamy się bliżej specjalistycznej diagnostyce niepłodności, zastosowaniu cytometrii przepływowej oraz roli badań laboratoryjnych w procesie diagnostycznym. Rozmawiamy także o kulisach prowadzenia własnego laboratorium, budowaniu zespołu, współpracy z lekarzami i odwadze, która pozwala rozwijać się zawodowo oraz realizować własne pomysły.
Naszym już zwyczajem pierwsze pytanie : jak zaczęła się Twoja droga w diagnostyce laboratoryjnej?
Pracę rozpoczęłam w dużym, sieciowym laboratorium i z perspektywy czasu uważam, że był to bardzo dobry start. Takie miejsce uczy organizacji, odpowiedzialności i daje możliwość zetknięcia się z ogromnym przekrojem wyników oraz różnorodnymi stanami klinicznymi. Od samego początku interesowały mnie przede wszystkim badania specjalistyczne i te mniej dostępne.
Trzy lata po studiach rozpoczęłam pracę w klinice leczenia niepłodności. To był dla mnie bardzo ważny moment, ponieważ zobaczyłam, jak wiele obszarów diagnostyki związanej z niepłodnością i niepowodzeniami rozrodu wciąż czeka na rozwój. Wtedy pomyślałam, że właśnie tym chciałabym się zajmować. Rozwijać diagnostykę w obszarach, które nie zawsze są jeszcze oczywiste i powszechnie dostępne.
Skąd pomysł na stworzenie własnego laboratorium – co było iskrą do działania?
Myśl o założeniu własnego laboratorium pojawiła się, kiedy poczułam, że w dotychczasowym miejscu pracy nie mam już przestrzeni do dalszego rozwoju, a jednocześnie widziałam, jak wiele jeszcze można jeszcze zrobić.
W podobnym momencie była moja koleżanka Basia. Zaczęłyśmy rozmawiać o miejscu, w którym mogłybyśmy samodzielnie decydować o kierunku rozwoju i wprowadzać specjalistyczne badania. Tak zaczęła się historia Cytolabu.
Twoje Laboratorium CYTOLAB wykonuje badania metodą cytometrii przepływowej – czym dokładnie jest ta metoda i dlaczego jest tak ważna w diagnostyce?
Najprościej mówiąc, cytometria przepływowa pozwala analizować pojedyncze komórki przepływające przez wiązkę lasera, dzięki czemu możemy dokładnie scharakteryzować populacje komórek. W immunologii i diagnostyce niepłodności ma to szczególne znaczenie. Pozwala zobaczyć nie tylko, czy komórki są obecne, ale jakie są i jakie mają właściwości. W diagnostyce immunologicznej i niepłodności ma to szczególne znaczenie, ponieważ pozwala nam zobaczyć nie tylko, czy komórki są obecne, ale jakie dokładnie są i jakie mają właściwości.
Jakie zastosowania cytometrii uważasz za najbardziej przełomowe lub perspektywiczne? Co może w przyszłości ją zastąpić?
Najbardziej fascynuje mnie to, że cytometria pozwala coraz dokładniej poznawać pojedyncze komórki i ich wzajemne zależności. Bardzo perspektywiczne są techniki wieloparametrowe, automatyzacja i połączenie cytometrii z nowoczesną analizą danych czy sztuczną inteligencją.
Nie sądzę, aby jedna metoda miała ją zastąpić. Raczej kolejne technologie będą się uzupełniać.
W ofercie CYTOLAB są badania w kierunku niepłodności partnerskiej i poronień – jak duże znaczenie mają one w diagnostyce?
Badania w kierunku niepłodności partnerskiej i poronień mają ogromne znaczenie, ponieważ pozwalają spojrzeć na problem szerzej niż tylko przez pryzmat podstawowych testów. Coraz częściej potrzebujemy odpowiedzieć nie tylko na pytanie „co może być przyczyną?”, ale również „jakie obszary wymagają pogłębienia diagnostyki?”
W Cytolab mamy mocno rozwiniętą diagnostykę niepłodności męskiej. Oprócz standardowego seminogramu wykonujemy m.in. test HBA, badanie fragmentacji DNA plemników metodą cytometrii przepływowej, oznaczanie przeciwciał przeciwplemnikowych IgG/IgA oraz analizę obecności patogenów przenoszonych drogą płciową w nasieniu.
W diagnostyce kobiet wykonujemy m.in. badania KIR, immunofenotypowanie limfocytów, analizę cytokin, allo-MLR, cross-match czy diagnostykę trombofilii. Dzięki temu możemy zaoferować parom szeroki zakres specjalistycznych badań związanych z niepłodnością i niepowodzeniami rozrodu.
Dużym atutem Cytolabu jest to, że wszystkie badania a zwłaszcza tak wymagające jak allo‑MLR, analiza cytokin czy cross‑match wykonujemy na miejscu. W tego typu diagnostyce czas od pobrania materiału do rozpoczęcia analizy ma kluczowe znaczenie dla jakości wyniku. Pracując u siebie, mamy pełną kontrolę nad całym procesem: od przyjęcia próbki, przez jej przygotowanie, aż po końcową interpretację. Jest to szczególnie ważne w badaniach, w których ogromną rolę odgrywa żywotność komórek. Szybkie rozpoczęcie analizy nie jest tu jedynie zaleceniem. Jest warunkiem uzyskania wiarygodnego, stabilnego i klinicznie użytecznego wyniku.
Jak wygląda współpraca laboratorium z lekarzami klinicystami przy tak specjalistycznych badaniach?
Różnie. Z częścią lekarzy mamy bardzo dobry, bezpośredni kontakt, z innymi współpraca jest bardziej formalna.
Dla nas bardzo cenne są informacje zwrotne od lekarzy. Na przykład, że nasze badanie dużo wniosło do procesu diagnostycznego, pomogło w dalszym postępowaniu albo że wynik nie do końca jest spójny z obrazem klinicznym pacjenta. To niezwykle ważne, zwłaszcza przy tak specjalistycznych badaniach. Każda informacja zwrotna pomaga nam dodatkowo kontrolować cały proces diagnostyczny.
Metoda może być bardzo dobrze opracowana i zwalidowana, ale przy tak złożonych badaniach na uzyskany wynik mogą mieć wpływ również pozornie drobne elementy – przyjmowane przez pacjenta leki, seria odczynników czy nawet rodzaj używanego plastiku laboratoryjnego. Dlatego kontakt z lekarzem i informacja zwrotna o wyniku mają dla nas ogromną wartość. Pomagają nam nie tylko lepiej rozumieć wynik w kontekście klinicznym, ale również ciągle doskonalić jakość wykonywanych badań.
Jak wygląda współpraca laboratorium z pacjentem? – rozumiem często komercyjnym.
Nie mamy typowej rejestracji. Pacjent od początku rozmawia z doświadczonym diagnostą laboratoryjnym, który potrafi odpowiedzieć na pytania i jest otwarty na rozmowę.
Każdy pacjent jest umawiany na konkretną godzinę, dzięki czemu nie musi czekać w tłumie ani czuć presji innych osób. Przy badaniach związanych z płodnością spokój, prywatność i poczucie bezpieczeństwa mają ogromne znaczenie.
Z rozmów z pacjentami i ich opinii wiemy, że bardzo cenią sobie właśnie to indywidualne podejście. W diagnostyce płodności spokój i prywatność mają ogromne znaczenie. Przez lata pracy nauczyłam się, że obok wiedzy i technologii równie ważne są uważność, czas i zwykła ludzka rozmowa.
Czy badanie nasienia to nadal temat wstydliwy? Czy nadal tak jest, że to w większości partnerki częściej dzwonią i pytają, jak mężczyzna ma się przygotować?
Temat badania nasienia jest dziś zdecydowanie mniej wstydliwy i to bardzo cieszy. Coraz więcej mężczyzn samodzielnie umawia się na badanie, a niekiedy to oni przejmują całą organizację diagnostyki. Oczywiście zdarzają się sytuacje, kiedy dzwoni partnerka, ale proporcje wyraźnie się zmieniają. Niestety nadal spotykamy się z przekonaniem, również wśród części lekarzy, że „mężczyzna zawsze może” albo że „do zapłodnienia wystarczy jeden plemnik”. To bardzo niebezpieczne uproszczenia, szczególnie że lekarz ma dla pacjenta ogromny autorytet. Prawidłowa płodność mężczyzny to znacznie więcej niż sama obecność plemników.
Zdarza się też, że mężczyzna mówi: „Przyszedłem, bo żona kazała, ale na pewno problem nie jest po mojej stronie”. I często właśnie wtedy okazuje się, że warto było zacząć diagnostykę również od niego.
Zawsze powtarzamy panom: „to jest po prostu badanie”. Kobiety w procesie diagnostyki wykonują często wiele badań, nie dlatego, że sprawia im to przyjemność, tylko dlatego, że jest to część drogi do odpowiedzi. Diagnostyka mężczyzny powinna być traktowana dokładnie tak samo.
Czy łatwo jest być kobietą przedsiębiorcą w świecie medycyny i nauki?
Nie zawsze, ale nie dlatego, że jestem kobietą. Prowadzenie laboratorium wymaga determinacji, odpowiedzialności i ciągłego podejmowania decyzji. Myślę natomiast, że kobiety często mają tendencję do tego, żeby długo zastanawiać się, czy są już wystarczająco dobre, przygotowane czy kompetentne, żeby zrobić kolejny krok. Sama musiałam się tego oduczyć.
Dziś wiem, że nie trzeba czekać na moment, w którym będziemy gotowe na sto procent. Trzeba mieć wiedzę, odwagę i ludzi wokół siebie.
Jakie wyzwania wiążą się z prowadzeniem własnego laboratorium – od strony organizacyjnej, finansowej, ale też emocjonalnej?
Prowadzenie własnego laboratorium to zdecydowanie więcej niż sama diagnostyka. To praca z pacjentami, zespołem, finansami, sprzętem, odczynnikami, dokumentacją i całą organizacją funkcjonowania placówki. Każda decyzja od wyboru metody, przez zakup odczynników, po sposób komunikacji z pacjentem ma realne konsekwencje.
Dużą częścią mojej pracy jest również ciągłe myślenie o rozwoju. To szukanie nowych kontaktów, klinik i gabinetów do współpracy, analizowanie, jakie badania warto wprowadzić i czego rzeczywiście potrzebują lekarze oraz pacjenci. Jednocześnie trzeba patrzeć na to przez pryzmat rynku, dużej konkurencji i tego, jak szybko zmienia się diagnostyka.
Mam jednak ogromne szczęście do ludzi, z którymi pracuję. Ogromną satysfakcję daje mi zespół, dla którego CYTOLAB nie jest tylko miejscem pracy. Łączy nas ciekawość, chęć rozwoju i pasja do tego, co robimy. Wspólne rozmowy, pomysły, dyskusje i codzienna współpraca sprawiają, że nawet trudne momenty stają się łatwiejsze. To daje mi siłę i poczucie, że warto bo za każdym wynikiem stoi człowiek, a za nim zespół, który naprawdę chce wykonać swoją pracę jak najlepiej.
Aktualnie jest tak, że aby być diagnostą laboratoryjnym i pracować w laboratorium należy spełnić pewne wymogi formalne – i to nie podlega dyskusji. Natomiast czy uważasz , że istotne w tym zawodzie są tzw. kompetencje miękkie, o których zdecydowanie mniej się mówi?
Zdecydowanie tak. Wymogi formalne i wiedza merytoryczna są oczywiście podstawą i nie można ich niczym zastąpić. Jednak dobry diagnosta to nie tylko osoba, która zna procedury i potrafi obsłużyć aparaturę. To również umiejętność komunikacji, pracy w zespole, odpowiedzialność, dokładność, otwartość na naukę i gotowość do reagowania, kiedy coś się nie zgadza. Bardzo cenię umiejętność powiedzenia „nie wiem, sprawdzę”. W diagnostyce nie ma nic złego w tym, że czegoś nie wiemy. Niebezpieczne jest dopiero udawanie, że wiemy. Pracujemy z materiałem, za którym stoi konkretny pacjent. Dlatego dla mnie równie ważne jak kompetencje zawodowe są uważność, uczciwość i świadomość odpowiedzialności za swoją pracę.
Ciągnąc ten wątek, bo może ktoś kto to czyta zechce wysłać do Ciebie CV 😊 Jaki jest idealny profil pracownika? A kto od razu jest dyskwalifikowany?
Cenię ludzi ciekawych, zaangażowanych i odpowiedzialnych, którzy chcą się rozwijać i nie boją się zadawać pytań. Bardzo ważna jest dla mnie również samodzielność, ale rozumiana jako umiejętność szukania rozwiązania, a nie działanie za wszelką cenę bez konsultacji.
W laboratorium szczególnie ważne jest dla mnie zaufanie. To ono decyduje o tym, czy możemy pracować spokojnie, rzetelnie i z pełną świadomością odpowiadać za wynik. Dyskwalifikujący jest dla mnie przede wszystkim brak uczciwości, lekceważenie procedur i podejście „jakoś to będzie”. Można nauczyć się konkretnej metody czy obsługi aparatu. Trudniej nauczyć kogoś zaangażowania i odpowiedzialności.
Co daje Ci największą satysfakcję w byciu liderką zespołu i właścicielką laboratorium?
Dzisiaj najbardziej lubię w swojej pracy jej różnorodność i możliwość rozwoju. Wprowadzamy nowe badania, szukamy nowych metod i możemy realizować pomysły bez konieczności przechodzenia przez wielostopniowe struktury czy przekonywania kolejnych osób do każdego rozwiązania.
Mam kontakt zarówno z pacjentami, jak i lekarzami, a jednocześnie mogę rozwijać nowe metody i wdrażać kolejne badania. To daje dużą swobodę, ale wymaga też samodzielności i podejmowania decyzji.
Największą satysfakcję daje mi jednak moment, kiedy widzę, że zespół rozwija się razem z laboratorium i że wspólnie tworzymy coś, co cały czas idzie do przodu. Ogromnie cieszy mnie również to, że osoby pracujące w laboratorium dobrze się w nim czują, że lubią swoją pracę, mają przestrzeń do rozwoju i poczucie, że są ważną częścią miejsca, które tworzymy razem.
A jak buduje się relacje i atmosferę w zespole diagnostów?
Przede wszystkim przez rozmowę i normalne, codzienne relacje. Chcę, żeby każdy w zespole mógł powiedzieć, co myśli, zgłosić problem czy zaproponować inne rozwiązanie.
Oczywiście w laboratorium są zasady, których musimy przestrzegać, bo pracujemy z materiałem pacjenta i tutaj nie ma miejsca na przypadkowość. Ale poza tym bardzo zależy mi na atmosferze, w której można ze sobą normalnie porozmawiać, pośmiać się i mieć poczucie, że wspólnie coś tworzymy.
Jak wygląda Twój typowy dzień pracy w Waszym laboratorium ?
Chyba nie ma jednego typowego dnia. 😊 Jednego dnia mogę być mocno zaangażowana w pracę laboratoryjną, analizę wyników czy wdrażanie nowego badania, a następnego większość czasu zajmują mi rozmowy z lekarzami, sprawy organizacyjne, zamówienia, dokumentacja czy planowanie kolejnych działań.
I chyba właśnie ta różnorodność jest w tej pracy najciekawsza. Z jednej strony jestem diagnostą, a z drugiej prowadzę firmę, więc tych dwóch ról nie da się od siebie całkowicie oddzielić.
Jakie rady dałabyś młodym diagnostom (a zwłaszcza kobietom), który marzą o własnym laboratorium lub kierowniczej ścieżce zawodowej?
Przede wszystkim żeby się nie bali próbować. Nie trzeba czekać na moment, kiedy będziemy wiedzieć wszystko i będziemy w stu procentach gotowi, bo czy taki moment istnieje?
Warto cały czas się uczyć, pytać, szukać nowych możliwości i wychodzić poza to, co już znamy. A jeśli ktoś marzy o własnym laboratorium, musi mieć świadomość, że poza diagnostyką jest jeszcze cała masa rzeczy, których trzeba się nauczyć od finansów po zarządzanie ludźmi. Ale jeśli naprawdę ma się pomysł i przekonanie, że chce się stworzyć coś swojego, to warto spróbować.
Co jest dla Ciebie najważniejsze w pracy diagnosty laboratoryjnego?
Najważniejsza jest dla mnie świadomość, że za każdym wynikiem stoi konkretny człowiek. Dla mnie dobry diagnosta to osoba dokładna, uważna i przede wszystkim świadoma tego, jak duże znaczenie ma jego praca dla pacjenta, lekarza i całego procesu leczenia.
Jak chciałabyś , aby pacjenci postrzegali diagnostów laboratoryjnych i ich rolę w procesie leczenia?
Chciałabym, żeby pacjenci postrzegali diagnostów laboratoryjnych jako część zespołu medycznego, a nie tylko jako osoby „produkujące wynik”. Na szczęście to się zmienia i świadomość pacjentów jest coraz większa. Coraz częściej widzą, że za wynikiem stoi człowiek. Jego wiedza, doświadczenie i odpowiedzialność. Diagnosta laboratoryjny jest ważnym elementem całego procesu diagnostycznego, a jego praca ma realny wpływ na decyzje kliniczne i dalsze postępowanie.
Czy czujesz docenienie swojej pracy i pracy całego zespołu przez lekarzy?
Tak, mamy sporą grupę lekarzy, z którymi współpraca jest naprawdę partnerska. Możemy rozmawiać o konkretnych przypadkach, wymieniać się spostrzeżeniami i wspólnie zastanawiać się, czy wynik jest spójny z obrazem klinicznym pacjenta oraz jak może być wykorzystany w dalszej diagnostyce.
Oczywiście są też lekarze, z którymi kontakt jest bardziej ograniczony i sprowadza się głównie do wykonania badania i przekazania wyniku.
Dlatego szczególnie cenię sobie możliwość rozmowy i informację zwrotną od lekarza. Zarówno wtedy, kiedy wynik wnosi dużo do diagnostyki, jak i wtedy, kiedy pojawiają się wątpliwości. To dla nas bardzo ważne, bo cały czas staramy się utrzymywać jak najwyższą jakość wykonywanych badań, a takie informacje pomagają nam jeszcze lepiej oceniać i doskonalić cały proces.
Czy są jeszcze momenty, kiedy chciałabyś „spokojnie” popracować w „normalnym” laboratorium, nie myśląc o księgowości, grafikach itd.? Pytam, bo często przedsiębiorcy, którzy się wypalają zawodowo wręcz marzą o etacie 😊
Oczywiście, że czasami takie momenty są! 😊
Są dni, kiedy myślę, że chciałabym po prostu przyjść do laboratorium, zrobić swoją pracę, nie martwić się księgowością, współpracującymi podmiotami, zamówieniami czy tym, co jeszcze trzeba zorganizować i po prostu wyjść do domu.
Ale to są raczej chwilowe myśli. Lubię to, że mam wpływ na to, w jakim kierunku rozwija się Cytolab, jakie badania wprowadzamy i z kim współpracujemy. Ta różnorodność i możliwość podejmowania decyzji są dla mnie dużą wartością.
I na koniec – jakie marzenie zawodowe chciałabyś jeszcze spełnić?
Chciałabym przede wszystkim, żeby Cytolab zawsze pozostał specjalistycznym laboratorium, które cały czas się rozwija i wprowadza nowe badania. Takie, które są potrzebne i przydatne, ale jednocześnie mało dostępne.
Chciałabym, żeby lekarz czy pacjent, który szuka odpowiedzi na konkretny problem diagnostyczny, mógł się do nas zgłosić i zapytać: „Czy możemy wykonać takie badanie?”. A jeśli jeszcze go nie wykonujemy, żebyśmy mogli poszukać rozwiązania i być może właśnie takie badanie wprowadzić.
Chciałabym, żeby Cytolab był miejscem, które nie stoi w miejscu, tylko cały czas odpowiada na nowe potrzeby diagnostyki. I bardzo chciałabym, żeby zespół, z którym pracuję, pozostał taki jak teraz. Zaangażowany, ciekawy świata, odpowiedzialny. Mam wokół siebie najlepsze osoby i ogromnie doceniam to, że dobrze się tu czują i lubią swoją pracę. To dla mnie ogromna wartość.
Edyta Kruzel-Szwaczka
Diagnosta Laboratoryjny | Specjalista Laboratoryjnej Diagnostyki Medycznej | właścicielka Cytolab | specjalizuje się w diagnostyce niepłodności, immunologii rozrodu i poronień nawracających.
