Czyli o poprawnej polszczyźnie, szacunku do zawodu i języku, który ma znaczenie
Wielki słownik języka polskiego PAN definiuje laboranta jako „pracownika laboratorium wykonującego zadania pomocnicze”. To definicja słownikowa, która pokazuje określony zakres znaczeniowy tego słowa. Nie jest ona jednak uniwersalnym opisem wszystkich osób, które w różnych miejscach i na różnych stanowiskach mogą być nazywane laborantami.
Ustawa z 15 września 2022 r. o medycynie laboratoryjnej, w aktualnym tekście jednolitym ogłoszonym w Dzienniku Ustaw z 2025 r. pod poz. 1295, określa między innymi zasady wykonywania czynności medycyny laboratoryjnej, warunki wykonywania zawodu diagnosty laboratoryjnego oraz zasady działania samorządu zawodowego.
To nie jest wyłącznie kwestia nazwy na identyfikatorze. Bo ustawa określa czynności medycyny laboratoryjnej, w tym badania materiału biologicznego, działania związane z ustalaniem zgodności tkankowej oraz ocenę jakości i wartości diagnostycznej badań, laboratoryjną interpretację i autoryzację wyników. Wskazuje też, kto jest uprawniony do samodzielnego wykonywania tych czynności. Diagnosta laboratoryjny to zatem nie tylko osoba, która „robi badania”.
To przedstawiciel zawodu regulowanego, posiadający określone kwalifikacje i uprawnienia, wykonujący zadania wymagające wiedzy, staranności i odpowiedzialności. Nie trzeba nikomu odbierać zasług, aby tę różnicę zauważyć. Laborant dla diagnosty jest tym czym siostrzyczka dla pielęgniarki.
Wyobraźmy sobie pielęgniarkę, która po latach kształcenia, zdobywania doświadczenia i wykonywania odpowiedzialnych zadań słyszy, że jest „siostrzyczką”. W określonych sytuacjach może uznać to za sympatyczne, w innych za protekcjonalne lub pomniejszające jej profesjonalną rolę. Nie dlatego, że słowo „siostra” jest złe. Nie dlatego, że praca innych osób w ochronie zdrowia jest mniej ważna. Dlatego, że sposób nazwania człowieka może nie oddawać jego kwalifikacji i miejsca w zespole. Podobnie jest z diagnostą laboratoryjnym nazywanym laborantem.
Oczywiście, te określenia nie są językowo identyczne. „Siostrzyczka” jest zdrobnieniem, a „laborant” sam w sobie jest zawodem. Analogia dotyczy czegoś innego: sytuacji, w której nazwa nie oddaje precyzyjnie zawodowej tożsamości osoby, do której się zwracamy.
Czy każdy, kto mówi „laborant”, chce kogoś umniejszyć? Oczywiście, że nie. Często to zwykły nawyk językowy, przyzwyczajenie wyniesione z dawnych czasów albo brak świadomości, jak wygląda współczesna diagnostyka laboratoryjna. I właśnie dlatego warto o tym rozmawiać, zamiast od razu przypisywać komuś złe intencje.
Nowoczesne laboratorium nie działa dzięki jednej osobie. To zespół ludzi, których kompetencje się uzupełniają. Każdy ma swoje zadania, odpowiedzialność i miejsce w procesie diagnostycznym. Bez sprawnej współpracy trudno mówić o jakości, bezpieczeństwie i wiarygodności wyników. W tym miejscu trzeba postawić wyraźną granicę. Ten tekst nie jest próbą udowodnienia, że diagnosta laboratoryjny jest kimś ważniejszym od technika laboratoryjnego czy innego pracownika laboratorium. Szacunek nie polega jednak na udawaniu, że wszyscy wykonujemy tę samą pracę. Polega na dostrzeganiu wartości każdej z ról i na nazywaniu ich zgodnie z rzeczywistością.
Możemy doceniać pracę technika laboratoryjnego, szanować doświadczenie administracyjnego pracownika laboratorium i jednocześnie oczekiwać, że osoba posiadająca kwalifikacje i uprawnienia diagnosty laboratoryjnego będzie nazywana diagnostą laboratoryjnym.
To nie wywyższanie się. To precyzja. A precyzja, jak doskonale wiemy, jest w naszej pracy czymś więcej niż stylistycznym dodatkiem. Diagnostyka laboratoryjna pozostaje dla wielu osób niewidoczną częścią medycyny. Pacjent oddaje materiał, czeka na wynik, a potem rozmawia z lekarzem. Nierzadko nie wie, kto odpowiada za poszczególne etapy procesu, jakie kompetencje są potrzebne do oceny wiarygodności wyniku ani jak wiele decyzji i kontroli kryje się za pozornie prostą liczbą na wydruku. Jeśli dodatkowo używamy nieprecyzyjnych nazw, utrwalamy obraz laboratorium jako miejsca, w którym ktoś po prostu „robi badania”. Tymczasem za wynikiem stoi cały proces: wiedza, technologia, kontrola jakości, ocena materiału, wyłapywanie błędów przedlaboratoryjnych , interpretacja wyników i odpowiedzialność osób wykonujących określone czynności.
Nie każde nieprecyzyjne określenie automatycznie umniejsza zawód. Ale powtarzane przez lata uproszczenia mogą wpływać na to, jak społeczeństwo postrzega daną profesję.
Dlatego język ma znaczenie nie tylko w oficjalnych dokumentach, na konferencjach czy w publikacjach naukowych. Ma znaczenie również w codziennej rozmowie, w szpitalnym korytarzu, podczas przedstawiania członka zespołu i w mediach. Jeśli chcemy, aby inni rozumieli naszą rolę, sami powinniśmy umieć ją jasno nazwać.
Nie postulujemy wykreślenia słowa „laborant” ze słownika. Nie ma takiej potrzeby. To słowo funkcjonuje w języku polskim i może być właściwe w odniesieniu do określonych stanowisk oraz ról zawodowych. Nie chodzi też o to, aby za każdym razem, gdy ktoś użyje go w rozmowie, wszczynać dyskusję o prestiżu zawodu. Chodzi o coś znacznie prostszego: o świadomość.
Jeżeli przedstawiamy kogoś, kto jest diagnostą laboratoryjnym, nazwijmy go diagnostą laboratoryjnym. Jeśli rozmawiamy o techniku laboratoryjnym, użyjmy tej nazwy. Jeśli nie wiemy, jakie stanowisko zajmuje dana osoba to po prostu zapytajmy.
Jeśli chcemy, aby społeczeństwo wiedziało, kim jest diagnosta laboratoryjny, nie możemy ograniczać się do poprawiania tych, którzy używają niewłaściwego określenia. Musimy sami wyjść z inicjatywą.
Świadomość społeczna nie buduje się sama. Trzeba ją konsekwentnie tworzyć.
Potrzebujemy przemyślanych akcji promocyjnych, kampanii edukacyjnych i obecności w przestrzeni publicznej. Potrzebujemy pokazywać nasz zawód nie tylko podczas branżowych konferencji, ale również tam, gdzie ludzie na co dzień spotykają się z medycyną: w szpitalach, przychodniach, mediach i internecie.
Wyobraźmy sobie, że na naszych fartuchach, obok imienia i nazwiska, pojawiają się czytelne napisy: „Diagnosta laboratoryjny”. Że na materiałach edukacyjnych, identyfikatorach czy w miejscach pobrań widnieje informacja, kto odpowiada za laboratoryjną część procesu diagnostycznego. Że pacjent, odbierając wynik, wie, że za jego wiarygodnością stoi nie tylko aparatura, ale również wiedza i praca konkretnego zespołu.
To drobne elementy, ale właśnie z nich składa się codzienna edukacja społeczna.
Potrzebujemy również czegoś, co można nazwać obyciem społecznym naszego zawodu. Umiejętności przedstawiania się, opowiadania o swojej pracy prostym językiem, wyjaśniania, czym różnimy się od innych członków zespołu laboratoryjnego, i robienia tego bez poczucia, że musimy się komukolwiek tłumaczyć ze swojej wartości.
Nie chodzi o budowanie zawodowego ego. Chodzi o to, byśmy przestali być anonimowi.
Lekarze przez lata budowali rozpoznawalność swojej profesji. Pielęgniarki coraz wyraźniej mówią o swoich kompetencjach i samodzielności.
I nie musimy czekać, aż ktoś zrobi to za nas. Możemy zacząć od własnego miejsca pracy, od rozmowy z pacjentem, od publikacji w mediach społecznościowych, od współpracy z innymi zawodami medycznymi. Możemy wspierać osoby, które popularyzują diagnostykę, udostępniać ich materiały i włączać się w inicjatywy promujące naszą profesję.
Bo jeśli chcemy, żeby inni właściwie nazywali nasz zawód, musimy również stworzyć im okazję, by go poznali.
Nie wystarczy powiedzieć: „Nie mów do mnie laborant”. Warto jeszcze pokazać światu, kim jestem i dlaczego moja praca ma znaczenie.
Być może ktoś uzna ten temat za błahy. W końcu mamy ważniejsze problemy: wynagrodzenia, warunki pracy, niedobory kadrowe, widoczność zawodu, rozwój kompetencji i miejsce diagnostów w systemie ochrony zdrowia. Ale jedno nie wyklucza drugiego.
Możemy walczyć o lepsze warunki pracy i jednocześnie dbać o język. Możemy mówić o odpowiedzialności zawodowej i oczekiwać, że nasze kwalifikacje będą właściwie rozumiane. Możemy szanować wszystkich członków zespołu laboratoryjnego bez rozmywania różnic między ich rolami.
Bo czasem zmiana zaczyna się od dużych decyzji, a czasem od jednego słowa.
Nie mów do mnie „laborant”, jeśli jestem diagnostą laboratoryjnym. Nie dlatego, że chcę być kimś lepszym. Dlatego, że chcę być nazywany zgodnie z tym, kim jestem.
A poprawna polszczyzna? To nie tylko kwestia ortografii, przecinków i gramatyki. To również umiejętność dobierania słów tak, by opisywały rzeczywistość, zamiast ją upraszczać.
Bo szacunek do zawodu zaczyna się czasem od jego prawidłowej nazwy.
